Kaçak Akım Rölesi Neden Atar?

Kaçak akım rölesi ne yapar?

Kaçak akım rölesi, bir hattan giden akım ile o hattan geri dönen akımı sürekli karşılaştırır. Normalde ikisi eşittir. Akımın bir kısmı yalıtımı bozulmuş bir kablodan, nemli bir buattan ya da cihaz gövdesinden toprağa veya insan vücuduna kaçarsa aradaki fark büyür ve röle devreyi keser.

Sigorta aşırı yükte ve kısa devrede devreyi açar; kaçak akım rölesi ise sigortanın fark edemeyeceği kadar küçük kaçaklarda devreyi keser. İkisi birbirinin yerine geçmez, bir tesiste birlikte kullanılır.

Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği bu cihazlara "hata akımı koruma düzeni" der. Rölenin üzerinde anma hata akımı yazar (örneğin 30 mA); röle, kaçak bu değere ulaştığında açacak şekilde üretilir.

Neden atar?

Rölenin atması çoğu zaman hattın bir yerinde gerçek bir kaçak olduğunu gösterir. Sık görülen sebepler:

• Nem: banyo, balkon ya da dış cephedeki priz ve buatlara su girmesi.
• Yalıtımı bozulmuş kablo: eskimiş, ezilmiş ya da duvara çakılan çivi ve vidayla zarar görmüş hatlar.
• Arızalı cihaz: çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, termosifon ve fırın gibi rezistanslı cihazlarda rezistans ya da kablo arızası.
• Tesisatta nötr iletkeninin toprak iletkenine değmesi ya da yanlış bağlanması.
• Aynı röleye çok sayıda cihaz bağlı olması: her cihazın küçük doğal kaçakları toplanıp sınıra yaklaşabilir.

Attığında ne yapmalı?

Güvenli sıra şöyle:

• Röleyi bir kez kaldırmayı deneyin. Hemen tekrar atıyorsa zorlamayın.
• O hatta bağlı cihazları fişten çekip röleyi yeniden kaldırın. Kalkıyorsa cihazları tek tek takarak hangisinde attığını bulun.
• Bütün cihazlar fişten çekiliyken de atıyorsa sorun tesisattadır; bir elektrikçiye ölçtürün.
• Röleyi köprülemeyin ya da devre dışı bırakmayın. Kaçak sürer, koruma ortadan kalkar.
• Zemin ıslaksa ya da panodan yanık kokusu geliyorsa panoya dokunmayın.

Test butonu yeterli mi?

Rölenin üzerindeki T harfli test butonu, içeride küçük bir kaçak oluşturarak rölenin açıp açmadığını gösterir. Butona basınca röle düşmüyorsa koruma çalışmıyor olabilir; röle ölçülmeli, gerekirse değiştirilmelidir.

Test butonu rölenin hangi akımda ve ne kadar sürede açtığını göstermez; bunun için ölçü aletiyle test gerekir. Topraklamalar Yönetmeliği, hata akımı koruma düzeni kullanılan tesislerde rölenin en geç kendi anma hata akımına ulaşıldığında açtığının ve izin verilen dokunma geriliminin aşılmadığının deneyle ispatlanmasını ister (Madde 10-c6.3).

İş yerlerinde bu test, iş güvenliği uzmanının istediği elektrik ölçüm ve raporlarının bir parçasıdır.

Ne zaman elektrikçi çağırmalı?

Röle sık atıyorsa, belirli bir cihaz çalışınca atıyorsa, hiçbir cihaz takılı değilken bile kalkmıyorsa, test butonuna basınca düşmüyorsa ya da panonuzda hiç kaçak akım rölesi yoksa tesisatı ölçtürün.

Kaçağın hangi hatta ya da cihazda olduğunu ölçerek bulur, izolasyonu onarırız. Röleyi test eder, ayarını yaparız; gerekirse röleyi değiştiririz.